Nöroplastisite-Beyin Kendini Nasıl Yeniden Programlıyor

20 Ekim 2025

Beyninizin hiç değişmeyen bir taş gibi sabit bir yapıda olduğunu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Geçmişten günümüze uzun yıllar boyunca beynimizin sabit bir yapıya sahip olduğu düşünülse de son yıllarda yapılan nörobilim araştırmaları bunun aksini kanıtlar nitelikte. Güncel araştırmalar, beynimizin yaşam boyu değişme ve kendini yeniden şekillendirmeye açık olduğunu ortaya koymakta. Bu süreç ise ‘nöroplastisite’ olarak adlandırılıyor.

Psikanalist Norman Deidge, ünlü bilim kitabı ‘The Brain That Changes Itself’ de vurguladığı araştırmalarda daha önceden felç geçirmiş hastaların tekrar konuşmayı ve yürümeyi öğrenmesi, öğrenme güçlüğü yaşayan bireylerin beyinlerini eğiterek bunların üstünden gelmesi gibi konulara değiniyor. Bu araştırmalar beynin yalnızca gelişme döneminde değil yetişkinlikte de sürekli kendini değiştirebileceğini öne koyuyor.

Öte yandan Kanada Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Dergisinde yayınlanan 2011 tarihli çalışmaya göre çocuk ve ergenlikte beynin plastisite kapasitesinin yetişkinlere kıyasla büyük oranda daha fazla olduğu gözlemlenmiş. Bu araştırmada küçükken maruz kalınan çevresel faktörlerin beynin gelişimini doğrudan etkilediği vurgulanıyor. Yani her ne kadar yetişkinlikte de beynimizi değiştirebilmemiz olanaklı olsa da çocuk edinilen deneyimler beyine kalıcı bir alt yapı sunuyor. Nöroplastisite için en ilgi çekici örneklerden biri Londra taksi şoförleriyle yapılan çalışma. Taksi şoförleri şehrin binlerce sokağını ezberledikleri bir sınava tabi tutuluyor. Yıllar süren bir öğrenme sürecini gerektiren bu hazırlık sonucu şoförlerin hipokampüs (hafıza merkezi) hacminin belirgin şekilde büyüdüğü tespit edilmiş.

Kısacası, nöroplastisite bize beynimizin düşündüğümüzden daha esnek ve güçlü olduğunu gösteriyor. İster yeni bir beceri olsun ister zor bir alışkanlıktan kurtulmak olsun beynimiz her zaman yeni şeyler öğrenmeye açıktır. Beynimizi doğru bir şekilde besleyip yeni deneyimlere açık olduğumuz sürece dönüşüm ve gelişim için bir fırsat daima olacaktır.

Melisa Gönen

Referanslar

Doidge, N. (2008). The brain that changes itself: Stories of personal triumph from the frontiers of brain science. Penguin Books.

Maguire, E. A., Gadian, D. G., Johnsrude, I. S., Good, C. D., Ashburner, J., Frackowiak, R. S., & Frith, C. D. (2000). Navigation-related structural change in the hippocampi of taxi drivers. Nature, 404(6775), 449–453.

Kolb, B., & Gibb, R. (2011). Brain plasticity and behaviour in the developing brain. Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 20(4), 265–276.